Bahçe İç
Sarmsak Ekim Tarihi ve Bakımı
Sarımsak, ev bahçesinde en az iş isteyen ama en çok zaman isteyen bitkilerden biridir. Toprağa girdikten hasada kadar 8–9 ay geçer; bu sürenin büyük bölümünde neredeyse hiçbir şey yapmazsınız. Buna karşılık başarı ya da başarısızlık, ilk iki haftada verdiğiniz üç kararla belirlenir: ekim zamanı, dikim derinliği ve diş seçimi. Aşağıda bu üç değişkeni ve hasat sonrası kurutmayı sayısal ölçütlerle ele alıyoruz.
Ekim Zamanı: Güz mü, İlkbahar mı?
Sarımsak, iri baş bağlamak için soğuklama ister. Dişin 0–10 °C aralığında birkaç hafta kalması, tek bir dev diş yerine çok dişli baş oluşumunu tetikler. Bu yüzden ılıman ve orta iklim kuşağında güz ekimi standarttır.
| Ölçüt | Güz ekimi (Ekim–Kasım) | İlkbahar ekimi (Şubat–Mart) |
|---|
| Toprakta kalma süresi | 8–9 ay | 4–5 ay |
| Soğuklama | Doğal yolla tamamlanır | Yetersiz kalabilir |
| Baş iriliği | Belirgin şekilde daha iri | Küçük, bazen tek dişli |
| Hasat | Haziran–Temmuz | Temmuz sonu–Ağustos |
| Uygun olduğu yer | Kışı çok sert olmayan bölgeler | Toprağın aylarca donduğu yüksek rakımlar |
Pratik kural: ilk don beklenen tarihten 3–5 hafta önce ekin. Böylece diş köklenir ama toprak üstünde fazla yeşil aksam bırakmadan kışa girer. Çok erken ekilen sarımsak kış öncesi 15–20 cm yeşillenir ve soğuktan zarar görür; çok geç ekilen ise köklenmeden dona yakalanır. İlkbahar ekimi zorunluysa dişleri ekimden önce 3–4 hafta buzdolabının sebzeliğinde bekletmek soğuklama açığını kısmen kapatır.
Adım Adım Sarımsak Ekimi
- Yeri seçin. Günde en az 6 saat doğrudan güneş alan, su tutmayan bir alan gerekir. Sarımsak taban suyu yüksek yerlerde çürür; eğim yoksa 15–20 cm yükseltilmiş tava yapın.
- Toprağı hazırlayın. 25–30 cm derinlik bellenir, taş ve kök artıkları alınır. İdeal yapı kumlu-tınlı, pH 6,0–7,0 aralığıdır. Ağır killi toprağa metrekarede 4–5 litre olgun kompost ve bir miktar iri kum karıştırmak drenajı ciddi biçimde iyileştirir. Bahçe toprağını hazırlama ve kompost konularını ayrıntılı anlatan rehberler bu aşamada işinizi kolaylaştırır.
- Dişleri ayırın. Ekimden en fazla 24–48 saat önce başı dişlere ayırın; erken ayrılan dişler kurur. Yalnızca dış sıradaki iri dişleri kullanın. Kabuk zedelenmiş, yumuşak veya lekeli dişleri ayırın. Marketten alınan ithal sarımsak yerine bölgenizde yetişmiş tohumluk kullanmak hem uyum hem hastalık riski açısından daha güvenlidir.
- Derinlik ve aralık. Diş, sivri ucu yukarı bakacak şekilde dikilir. Hafif topraklarda 5–6 cm, ağır topraklarda 4–5 cm derinlik yeterlidir. Sıra üzeri 10–12 cm, sıra arası 25–30 cm bırakın. Metrekareye yaklaşık 30–40 diş düşer.
- Malçlayın. Ekimden sonra 5–8 cm kalınlığında saman, yaprak veya çürümüş ahır gübresi malçı, kış boyunca toprak sıcaklığındaki ani inişleri yumuşatır ve ilkbaharda yabancı otu baskılar.
- Suyu ölçülü verin. Ekimden sonra bir kez can suyu; kış boyunca doğal yağış yeterlidir. İlkbaharda yeşil aksam hızlanınca haftada 15–20 mm su hedefleyin. Damla sulama, yaprakları ıslatmadığı için mantar hastalıklarını azaltır.
- Besleyin, ama zamanında. Azotlu besleme ilkbaharın ilk yarısında (yeşil aksam büyürken) yapılır. Baş bağlama başladıktan sonra azot vermek yaprağı besler, başı küçültür. Bu dönemde potasyum ve fosfor ağırlıklı bir takviye daha isabetlidir.
- Çiçek sapını (kazık) kesin. Bazı çeşitler mayıs–hazi